• TwitterFacebookRss feed

Η τηλεγένεια ως ηγετικό προσόν

Του Χαρίδημου Κ. Τσούκα

Να μην παρεξηγηθώ. Χαίρομαι να βλέπω νέους ανθρώπους να αναδεικνύονται σε ηγετικές θέσεις στις επιχειρήσεις, την πολιτική, τον εθελοντικό τομέα. Η βιολογική ηλικία, όμως, από μόνη της δεν λέει πολλά. Είναι προσόν από τη στιγμή που επιφέρει νέες προσεγγίσεις, φρεσκάδα ιδεών, ευρύχωρη οπτική γωνία - ιδιότητες που οι βετεράνοι σε ένα επάγγελμα πιθανόν να μην έχουν.

Η βιολογική νεότητα υποδηλώνει, κατ' αρχήν, μεγαλύτερη επαφή με τρέχοντα ρεύματα, μεγαλύτερη διάθεση πειραματισμού, οπτική γωνία υπό διαμόρφωση. Για τον νέο άνθρωπο ο κόσμος εμφανίζεται περισσότερο ρευστός, παρέχει υλικό προς επεξεργασία, δεν είναι δεδομένος. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι σημαντικά καινοτομικά επιτεύγματα στον χώρο των επιχειρήσεων ξεκίνησαν από εικοσάρηδες - σκεφτείτε παλαιότερα τη Microsoft, την Apple και τη Dell, σήμερα τη Facebook, τη Google και το Blogger.

Αναρωτιέμαι, όμως: O νέος πρόεδρος του Συνασπισμού, ο κ. Τσίπρας, τι έχει πετύχει μέχρι σήμερα; Αν διαβάσει κανείς το βιογραφικό του βλέπει ότι είναι απλώς ένα παιδί του κομματικού σωλήνα. Στα 16 του ήταν μέλος της ΚΝΕ, από το 1991 ανήκει στον Συνασπισμό, ενώ είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στις μαθητικές καταλήψεις της περιόδου 1990-1991, οπότε και προέβαλε συγκλονιστικού βάθους αιτήματα, όπως: «Θα θέλαμε να είναι δικαίωμά μας να κρίνουμε εμείς αν κάποια ώρα θα θελήσουμε να λείψουμε από το μάθημα» («Το Βήμα» 10/2/2008). Δεν αντιλέγω, το 10% του συνδυασμού του στις δημοτικές εκλογές του δήμου Αθηναίων, το 2006, ήταν αξιοπρόσεκτο, αλλά είναι ένα τόσο σημαντικό επίτευγμα για να εκτοξευθεί κάποιος στη θέση του προέδρου κοινοβουλευτικού κόμματος;

Η εκλογή του κ. Τσίπρα είναι ενδιαφέρουσα, κυρίως για την τηλεοπτικοποίηση των πολιτικών κριτηρίων. Ο κ. Τσίπρας δεν έχει ιδιαίτερες περγαμηνές να επιδείξει, εκτός από τα νιάτα του, την ομορφιά του και την ευχέρεια λόγου - φυσικά χαρακτηριστικά, ιδιαιτέρως αρεστά στα ΜΜΕ, όχι όμως προσωπικά επιτεύγματα. Οταν ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ηγήθηκε του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων στην Αμερική, ήταν περίπου στην ηλικία του Τσίπρα. Το 1963, στην περίφημη ομιλία του στην Ουάσινγκτον ? «I have a dream», αναμφίβολα η καλύτερη πολιτική ομιλία του 20ού αιώνα - ήταν 34 ετών. Ο Κινγκ ενέπνευσε εκατομμύρια ανθρώπους, ρίσκαρε - η ηγεσία του κινήματος δεν προήλθε από φυσικά χαρακτηριστικά αλλά από προσωπικά επιτεύγματα. Το 1980, στις περίφημες απεργίες στα ναυπηγεία του Γκντανσκ, στην Πολωνία, ο Λεχ Βαλέσα ήταν 37 ετών. Η ηγεσία του εργατικού κινήματος δεν του παραχωρήθηκε από κάποιο γραφειοκρατικό μηχανισμό, αλλά την κέρδισε με αγώνα και τεράστιο προσωπικό ρίσκο. Οι κινηματικοί ηγέτες σφυρηλατούν την ηγετική τους προσωπικότητα στο καμίνι των αγώνων - ρισκάρουν. Ο κ. Τσίπρας τι έχει ρισκάρει;

Τι θέλω να πω; Η πολιτική ηγεσία κερδίζεται από την ικανότητα κάποιου να εκφράζει ευρύτερες μάζες πολιτών, να εμπνέει και να καθοδηγεί. Οταν ο κ. Τσίπρας απευθύνεται στον κ. Παπανδρέου και τον εγκαλεί για μειωμένη αριστεροφροσύνη, ακούγεται όχι απλώς ως μια ακόμη επίδειξη ιδεολογικού δογματισμού, αλλά απλώς κωμικό. Δεν είναι ότι ένας νεαρός εκφράζεται αμετροεπώς, αλλά ότι ένας άκαπνος αποφαίνεται με τέτοια βεβαιότητα. Αν η αμφισβήτηση χαρακτηρίζει, κατ' αρχήν, τον νεανικό λόγο, εδώ εντυπωσιάζει η αβαθής βεβαιότητα.

Βεβαίως, ο κ. Τσίπρας συμμετείχε πρωταγωνιστικά στις μαθητικές καταλήψεις του 1990- 1991. Αυτές οι καταλήψεις έχουν τόση σχέση με δημιουργικά κοινωνικά κινήματα, όση τα ταχυφαγεία με εστιατόρια. Σε μεγάλο βαθμό, το λεγόμενο μαθητικό κίνημα στην Ελλάδα είναι ένα κίνημα των παιδιών της μικρο-μεσοαστικής τάξης υπέρ της μετριότητας. Οι ηγέτες του έχουν μεγαλώσει με την κουλτούρα της ανέξοδης, συντεχνιακής διαμαρτυρίας, γι' αυτό και τα ανακλαστικά τους είναι λαϊκιστικά, «διεκδικητικά», μανιχαϊστικά και ο λόγος τους ξύλινος και πεπαλαιωμένος.

Η ενδοχώρα του ηγέτη είναι ο σημαντικότερος πόρος του: Από εκεί αντλεί φαντασία, δύναμη, κατεύθυνση. Οσο πιο καλλιεργημένη και σφυρηλατημένη είναι η ενδοχώρα του, τόσο περισσότερο οραματιστικός είναι ο λόγος του, τόσο μεγαλύτερη η αίσθηση των προτεραιοτήτων του, τόσο πιο δημιουργικές οι απόψεις του. Οταν μιλούσε ο Κινγκ είχες την αίσθηση ότι μιλάει ένας οραματιστής σοφός, όχι ένας απλός τριαντατετράχρονος. Οταν μιλάει ο Τσίπρας έχω την εντύπωση ότι απλώς μιλάει ένας τηλεγενής πρώην Κνίτης, ο οποίος άλλαξε μια δογματική βεβαιότητα με μιαν άλλη - δεν διακρίνω εμπνευστική συνθετότητα στον λόγο του. Θα μου πείτε, βέβαια, ότι κάθε εποχή αναδεικνύει τους ηγέτες της. Θα συμφωνήσω. Η Ελλάδα της διαμαρτυρόμενης μετριότητας και των κομματικών σωλήνων ίσως να μην μπορεί να ελπίζει σε κάτι καλύτερο.


Ο κ. Χαρίδημος Κ. Τσούκας ( htsoukas@alba.edu.gr ) είναι καθηγητής Οργανωσιακής Θεωρίας στο ALBA (στην ερευνητική θέση «Γεώργιος Δ. Μαύρος») και στο Πανεπιστήμιο Warwick ( http://htsoukas.blogspot.com )


Κέρδος   21/2/2008